1 Kasım’da Yürürlüğe Giriyor: Yeni Sosyal Medya Düzenlemesinde Yaş Sınırı Tek Başına Yeterli mi?

SEÇKİNHABERTV- Çocukların dijital dünyadaki güvenliği ve ruh sağlığı Türkiye’nin gündemine oturdu. 1 Kasım 2026’da yürürlüğe girecek olan Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik kapsamınca, 15 yaşını doldurmayan çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulması engellenecek. 15 yaşından büyük çocuklar için ise yaşa özgü hizmetler ile ebeveyn denetim araçları zorunlu hale gelecek. Peki, dijital dünyada yaş sınırı koymak çocukları korumak için yeterli mi? Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Leyla Çelebi, konunun yalnızca süre ve yaş sınırıyla açıklanamayacağını, kullanımın çocuğun günlük yaşamı üzerindeki etkilerinin kritik role sahip olduğunu belirtiyor. Beynin Ödül Sistemi Nasıl Etkileniyor? Teknolojinin çocuklara etkisinin tarih boyunca tartışıldığını söyleyen Dr. Leyla Çelebi; 1950’lerde çizgi romanların, 1990’larda televizyonun, 2000’lerde internetin, 2020’lerde ise oyunların öne çıktığını, günümüzde ise ana gündemin sosyal medya olduğunu ifade ediyor. Sosyal medyanın dikkat, duygu düzenleme ve benlik algısını şekillendirdiğini belirten Çelebi, beynin ödül sistemine dikkat çekiyor: Ventral Tegmental Alan (VTA): Dopaminerjik süreçleri yönetiyor. Nucleus Accumbens: Haz ve motivasyon mekanizmasını kontrol ediyor. Prefrontal Korteks: Kontrol, karar verme ve sınır koyma işlevlerini üstleniyor. Dopaminin yalnızca ödül alındığında değil, ödül beklentisi oluştuğunda da salgılandığını vurgulayan Dr. Çelebi, yeni içerik, beğeni ve mesaj beklentisinin çocuklarda platformu sürekli kontrol etme arzusu yarattığını dile getiriyor. Ekran Süresi mi, İşlevsellik mi? Bağımlılık Riski Nasıl Anlaşılır? Sadece ekran başında geçirilen sürenin bağımlılığı belirlemede yeterli olmadığını belirten Dr. Çelebi, çocuğun günlük yaşamındaki işlevselliğine bakılması gerektiğini savunuyor. Riskli Kullanım: Süre artmış olsa bile çocuk okul başarısını ve sosyal ilişkilerini sürdürebilir. Problemli Kullanım: Okul sorumluluklarının aksaması, uyku bozuklukları, öfke patlamaları, aile içi çatışmalar ve kullanımı sınırlandırmada çekilen belirgin güçlüklerle kendini gösterir. Ergenler Neden Daha Çok Risk Altında? Ergenlik döneminde karar verme ve dürtü kontrolünden sorumlu olan prefrontal korteksin henüz olgunlaşma aşamasında olduğunu belirten Dr. Çelebi, gençlerin kabul görme, kimlik keşfi ve görünür olma arzusu nedeniyle dijital risklere daha açık hale geldiğini söylüyor. Ayrıca platformlardaki sonsuz kaydırma, otomatik video oynatma ve kişiselleştirilmiş içerik önerilerinin çocukların ekranda kalma süresini artırdığını ekliyor. Öz denetim becerisi gelişmekte olan çocukların sorumluluğunun yalnız kendilerine bırakılamayacağını hatırlatan Çelebi; yasa koyucular, denetleyici kurumlar ve bilimsel kurulların platformların sorumluluğunu artıracak adımlar atması gerektiğini vurguluyor. Aileler İçin 7 Kritik Adım İnternet kullanımına yönelik koruyucu adımların 12 yaş ve öncesinde atılması gerektiğine işaret eden Dr. Leyla Çelebi, ebeveynlere şu tavsiyelerde bulunuyor: İnternet Hakkında Bilgi Edinin: Çocuğun kullandığı platformları, gizlilik ayarlarını ve dijital riskleri yakından tanıyın. Ebeveyn Denetim Araçlarını Kullanın: Zararlı içerik riskini azaltmak için internet filtrelerinden yararlanın. Ortak Kurallar Belirleyin: Çocukla birlikte zaman sınırları koyun ve bu kuralları tutarlı biçimde uygulayın. Ekransız Zaman Dilimleri Yaratın: Yemek zamanı, ders saati ve uyku öncesinde ekran kullanımına sınır getirin. Çocuğun Dijital Dünyasını Anlayın: Neden uzun süre vakit geçirdiğini ve çevrim içi deneyimlerinin ona neler hissettirdiğini açıkça konuşun. Aile İçi İletişimi Güçlendirin: Çocuğun cezalandırılma korkusu olmadan sorunlarını anlatabileceği güvenli bir ortam sunun. Alternatif Etkinlikleri Destekleyin: Spor, sanat, kitap okuma ve yüz yüze sosyal aktivitelerle çocuğu dijital ortam dışındaki yaşama teşvik edin.