İBB'den Türkiye'de Bir İlk: Yeni Nesil Sıfır Atık Dönemi

İstanbul Büyükşehir Belediyesi sürdürülebilir şehirler ve iklim değişikliğiyle mücadele hedefleri doğrultusunda atık ve çevre yönetiminde örnek bir uygulamayı hayata geçirdi. İBB Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı koordinasyonunda, İSTAÇ AŞ ve Adalar Belediyesi iş birliği ile yürütülen Geleceğe Dönüş İstanbul-Adalar Sıfır Atık Projesi kapsamında, Adalar ilçesinin tamamında tüm atıklar kaynağında ayrı toplanmaya ve dijital olarak izlenmeye başlandı. Pilot uygulama olarak Adalar ilçesinde başlatılan “Geleceğe Dönüş İstanbul” Sıfır Atık Projesinin Türkiye’nin diğer ilçelerine de örnek model olması hedefleniyor.  İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) tarafından Adalar İlçesinde ilk olarak Büyükada'da başlatılan proje, elde edilen başarılı sonuçların ardından Heybeliada, Burgazada ve Kınalıada'yı da kapsayacak şekilde genişletildi. Adalar genelindeki haneler, işletmeler ve kamu kurumlarında uygulanan proje Türkiye'de ilk kez bir ilçenin tamamında atıkların kaynağında ayrıştırıldığı, tüm toplama süreçlerinin dijital olarak takip edildiği bütüncül bir atık yönetim modelidir.  Pilot projenin Adalar geneline yaygınlaştırılması sürecinde gerekli araç, ekipman, insan kaynağı ve dijital izleme altyapısı tamamlanarak ilçenin tamamında sıfır atık uygulamalarını kesintisiz yürütebilecek teknik ve operasyonel bir ekip oluşturuldu. Bu kapsamda oluşturulan ekip, kaynağında ayrı toplama, dijital takip, eğitim ve farkındalık çalışmalarını eş zamanlı olarak yürütüyor.  VERİYE DAYALI AKILLI ATIK TOPLAMA Yeni sistem kapsamında haneler ve kamu kurumlarında ikili toplama sistemi ile ambalaj atıkları ile diğer atıklar ayrı toplanırken, işletmelerde organik atık, ambalaj atığı ve diğer atıklar olmak üzere üçlü toplama modeli uygulanıyor. Bu sistem sayesinde geri dönüştürülebilir atıklar kaynağında ayrıştırılarak ekonomiye yeniden kazandırılırken, organik atıkların diğer atıklarla karışması önleniyor. Böylece geri kazanım oranları artırılıyor, düzenli depolama sahalarına gönderilen atık miktarı azaltılıyor, doğal kaynakların daha verimli kullanılması destekleniyor ve döngüsel ekonomi modeli güçlendiriliyor. Aynı zamanda atıkların dijital olarak raporlanması sayesinde toplama süreçleri daha etkin planlanabiliyor, operasyonel verimlilik artırılıyor ve sıfır atık uygulamalarının performansı ölçülebilir hale geliyor.  Projenin en önemli bileşenlerinden biri olan Akıllı Atık Toplama Sistemi, İBB tarafından geliştirilen ve SAP (uluslararası geçerliliğe sahip kurumsal kaynak planlama sistemi) altyapısına entegre çalışan dijital bir platform üzerinden yönetiliyor. Her bina ve işletmeye özel tanımlanan barkodlar sayesinde hangi adresten, hangi tür atığın ne zaman ve ne kadar toplandığı anlık olarak izlenebiliyor. Sistem kapsamında her ay ortalama 2 bin 200 QR kod okutma işlemi gerçekleştirilirken, bunun yaklaşık bin 200'ünü organik atık, binini ise ambalaj atığı toplama işlemleri oluşturuyor. Böylece tüm operasyon veriye dayalı olarak yönetilirken, sıfır atık performansı da anlık olarak takip edilebiliyor.  ADALILAR’DAN GELECEĞE DÖNÜŞ SIFIR ATIK PROJESİNE DESTEK Proje kapsamında Adalar genelinde katılımı artırmak amacıyla kapsamlı bir saha iletişimi ve farkındalık kampanyası başlatıldı. Adalar’a gelen yerli ve yabancı turistlere Şehir Hatları’nın iskele ve vapurlarında Adalar’ın ilk sıfır atık ilçesi olma hedefi ve burada atıkları kaynağında ayrıştırmanın önemi ile ilgili anonslar yapılıyor. Böylece daha Adalar yolundayken ziyaretçiler farkındalığa davet ediliyor. Farkındalık çalışmaları ilçenin cadde ve sokaklarında konteyner alanları ve toplama noktaları, bilgilendirme panoları ile devam ediyor. Hane ve esnafa yönelik bilgilendirme faaliyetlerinde de ekipler kapı kapı broşür, afiş ve atık poşeti dağıtımı gerçekleştirdi. Üçlü atık ayrıştırma sistemine dahil olan işletmelerin vitrinlerine “Sıfır Atık Dostu İşletme” etiketleri uygulandı. Kafe ve restoranlara ise hem organik atık kutuları hem de masalarda kullanılmak üzere “Bu işletme atıklarını kaynağında ayrıştırıyor” içerikli bilgilendirme materyalleri yerleştirildi. Uygulamanın yaygınlaştırılmasıyla birlikte somut sonuçlar da elde edilmeye başlandı. Ağustos 2024-Haziran 2026 döneminde 156 ton organik atık kaynağında ayrı toplanırken, Aralık 2025-Haziran 2026 döneminde yaklaşık 30 ton ambalaj atığı geri dönüşüme kazandırıldı. Bu sonuçlar, Türkiye'de ilk kez ilçe ölçeğinde hayata geçirilen dijital sıfır atık modelinin kısa sürede sahada karşılık bulduğunu ve vatandaş katılımıyla sürdürülebilir bir atık yönetimi sistemine dönüştüğünü gösteriyor.  Adalıların sisteme katılımında da önemli bir artış yaşandı. Ocak-Haziran 2026 döneminde düzenli olarak atık teslim eden mesken ve işletme sayısı yüzde 60 arttı. Bu sonuç, projenin yalnızca teknik altyapısıyla değil, vatandaşların katılımı ve davranış değişikliği açısından da başarılı bir şekilde ilerlediğini ortaya koyuyor.  Proje kapsamında çevre bilincini artırmaya yönelik eğitim çalışmaları da yürütülüyor. Şubat 2026'da Büyükada'daki okullarda gerçekleştirilen sıfır atık eğitimleri kapsamında yaklaşık 450 öğrenciye eğitim verildi.  İSTANBUL’DAN TÜRKİYE’YE ÖRNEK PROJE Geleceğe Dönüş İstanbul-Adalar Sıfır Atık Projesi yalnızca Adalar için geliştirilen yerel bir uygulama olmanın ötesinde; dijital altyapısı, izlenebilirliği, veri odaklı yönetim anlayışı ve vatandaş katılımını merkeze alan, Türkiye’nin diğer ilçelerinde de uygulanabilecek örnek bir model niteliği taşıyor. Proje ile geri kazanım oranlarının artırılması, karbon emisyonlarının azaltılması ve döngüsel ekonomi modelinin yaygınlaştırılması hedeflenirken, vatandaşların sıfır atık uygulamalarına aktif katılımı da teşvik ediliyor. Proje ile atıkların kaynağında ayrıştırılması, geri kazanım oranlarının artırılması, karbon ayak izinin azaltılması ve İstanbul’un sürdürülebilir çevre vizyonunun güçlendirilmesi hedefleniyor.     Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı