"Gürültünün alkışlandığı, emeğin gölgede kaldığı bir dijital çağda; yarınlarımızı hangi değerlerin üzerine inşa ediyoruz?" Bir toplumun geleceğini; bilim insanları, öğretmenleri, sanatçıları, yazarları, düşünürleri ve ahlaklı bireyleri inşa eder. Ne yazık ki bugün bu kadim değerlerin yerini giderek daha fazla takipçi sayısı, izlenme oranı, beğeni hırsı ve viral olma arzusu almaktadır. Artık birçoğumuz için önemli olan ne üretildiği değil, ne kadar izlendiğidir; topluma ne katıldığı değil, ne kadar gündem olunduğudur. Sosyal medya doğru ve bilinçli kullanıldığında bilgiye, eğitime, sanata ve kültüre açılan son derece güçlü bir kapıdır. Ancak ne yazık ki bugün büyük ölçüde gösterişin, tüketim çılgınlığının, zahmetsiz para kazanma hayallerinin ve popülerlik bağımlılığının merkezi hâline gelmiştir. Gürültünün Ödüllendirildiği Yeni Düzen Milyonlarca gence örnek olması gereken bazı fenomenler, influencerlar ve ünlüler; üretmek yerine dikkat çekmeyi, bilgi vermek yerine tartışma çıkarmayı, örnek olmak yerine sansasyon üretmeyi tercih etmektedir. Çünkü mevcut dijital sistem artık niteliği ve kaliteyi değil, gürültüyü ödüllendirmektedir. Ne kadar tepki çekerseniz, ne kadar tartışılırsanız o kadar görünür oluyorsunuz. Böyle bir düzen, toplumun temel insani ve ahlaki değerlerini yavaş yavaş aşındırmaktadır. Eskiden sanatçılar eserleriyle, fikir insanları düşünceleriyle konuşulurdu. Bugün ise bazı isimler yaptıkları kavgalarla, magazin haberleriyle, sosyal medya polemikleriyle ve canlı yayın şovlarıyla gündemde kalmaya çalışıyor. Sanat konuşulmuyor; dedikodu konuşuluyor. Edebiyat konuşulmuyor; kim kimi hedef aldı, kim kime ne cevap verdi konuşuluyor. Kültür geri plana itilirken magazin kültürü zirveye taşınıyor. "Toplumlar en çok alkışladıkları insanlara benzemeye başlar. Eğer alkışlarımız gösterişe ve kavgaya gidiyorsa, bunun bedelini gelecek nesiller ödeyecektir." Dijital Bahşişçilik ve Kaybolan Alın Teri Canlı yayınların önemli bir bölümü artık bir üretim alanı değil, adeta bir "dijital bahşiş toplama" sistemine dönüşmüş durumdadır. "Hediye gönderin", "destek olun", "şapka atın" çağrıları, üretilen içeriğin niteliğinin önüne geçmektedir. Emek vermeden, üretmeden, yalnızca ilgi çekerek kolay para kazanmanın normalleştirilmesi, gençliğe son derece tehlikeli ve yanlış bir hayat modeli sunmaktadır. Alın teri yerine görünürlük, derin bilgi yerine yüzeysel popülerlik ödüllendirilmektedir. Kritik Tehlike: Çocukların Nesneleştirilmesi Daha da kaygı verici olan durum, çocukların sosyal medya uğruna birer içerik malzemesine dönüştürülmesidir. Henüz kendini ifade edecek yaşta olmayan evlatlarımızın mahremiyeti milyonların önüne serilmektedir. Çocukluklar, beğeni ve reklam gelirleri uğruna tüketilmektedir. Hiçbir izlenme sayısı bir çocuğun masumiyetinden ve geleceğinden daha değerli olamaz. Çocuk; sosyal medya ürünü değil, korunması gereken özgür bir bireydir. Gençliğin Hayalleri ve Kültürel İrtifa Kaybı Bugün birçok genç doktor, öğretmen, mühendis, bilim insanı veya sanatçı olmayı değil; yalnızca "fenomen" olmayı hayal ediyor. Çünkü karşılarında emeğin değil, şöhretin ve gösterişin ödüllendirildiği bozuk bir düzen görüyorlar. Oysa kalıcı başarı; bilgiyle, disiplinle, üretimle ve sağlam bir karakterle kazanılır. Şöhret birkaç yıl sürebilir, fakat nitelikli eserler nesiller boyunca yaşamaya devam eder. Son dönemde "güzel konuşmayı öğretiyoruz" adı altında hazırlanan bazı içerikler de eğitimden çok teşhire ve aşağılamaya dönüşmektedir. İnsanların yanlışlarını düzeltmek yerine onları milyonların önünde küçük düşürmek, alay konusu yapmak ve reyting malzemesi hâline getirmek ne eğitimdir ne de kültüre hizmettir. Bilgi; insanı aşağılayarak değil, saygıyla paylaşılır. Üstelik Türkiye'nin yöresel ağızları ve şiveleri bu ülkenin zengin kültürel mirasıdır. Karadeniz'in, İç Anadolu'nun, Ege'nin, Akdeniz'in, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun konuşma biçimleri birer kusur değil, rengârenk birer değerdir. İnsanları konuşma biçimleri veya şiveleri nedeniyle küçümsemek yalnızca cehaleti büyütür, toplumsal saygıyı ve bir arada yaşama arzusunu zedeler. Ayrıştırıcı Dil ve Medyadaki Nitelik Aşınması Bir başka ciddi sorun da bazı ünlü isimlerin toplumsal ve siyasi konularda kullandıkları ayrıştırıcı dildir. Şüphesiz herkes düşüncesini özgürce ifade edebilir. Ancak milyonlara ulaşan kişilerin kullandıkları dil; hakaret eden, ötekileştiren ve kutuplaştıran bir üsluba dönüştüğünde toplumun ortak yaşam kültürü ağır zarar görmektedir. Etki gücü yüksek olanların sorumluluğu da bir o kadar büyüktür. Televizyon ve dijital platformlarda da benzer bir nitelik kaybı yaşanmaktadır. Sanat üretmek yerine birbirini tekrar eden yüzeysel senaryolar, kolay tüketilen yapımlar ve reyting uğruna kurgulanan içerikler çoğalmaktadır. Nitelik geri plana atılınca birçok dizi birkaç bölüm sonra unutulup gitmektedir. Çünkü izleyici artık aynı içi boş kalıpların tekrarından bıkmıştır. Sonuç: Asıl Sorumluluğumuz Nerede Başlıyor? Ünlü olmak değer üretmek değildir; takipçi sayısı da topluma katkının ölçüsü olamaz. Gerçek değer; yetiştirdiğiniz insanlar, ortaya koyduğunuz kalıcı eserler, bıraktığınız iz ve topluma sağladığınız somut faydadır. Bugün toplumun ihtiyacı daha fazla sansasyon değil; daha fazla bilim, eğitim, kültür, sanat, üretim ve ahlaki sorumluluktur. Çocuklarımıza gösterişi değil emeği, kolay kazancı değil alın terini, geçici şöhreti değil kalıcı karakteri örnek göstermek zorundayız. Asıl tehlike, fenomenlerin varlığı değil; toplumun onları sorgulamadan rol model hâline getirmesidir. Bir millet, gerçek kahramanlarını unutup popüler olanları yüceltmeye başladığında, yalnızca kültürünü değil, geleceğini de kaybetme riskiyle karşı karşıya kalır. Mahmut ÇİÇEKDAĞI