Otizm… Son yıllarda en çok konuşulan konulardan biri. Ama mesele yalnızca bir tanım değil. Mesele, çocukların dünyasına bizim ne yaptığımız. Otizm spektrum bozukluğu; sosyal iletişimde zorlanma, tekrarlayan davranışlar ve farklı gelişim özellikleriyle ortaya çıkan nörogelişimsel bir durumdur. Genellikle yaşamın ilk yıllarında fark edilir ve erken destek büyük önem taşır. Fakat bugün başka bir gerçekle de yüzleşmemiz gerekiyor. Biz çocuklara dünya yerine ekran veriyoruz. Bir park yerine tablet, Bir oyun yerine telefon, Bir sohbet yerine çizgi film... Çocuk ağlıyor mu? Telefon ver. Yemek yemiyor mu? Tablet aç. Sıkılıyor mu? YouTube aç. Sonra da “Bu çocuk neden konuşmuyor?” diye soruyoruz. Oysa çocuk konuşmayı ekrandan öğrenmez. Çocuk insandan öğrenir. Bir çocuğun gelişiminde en güçlü şey nedir biliyor musunuz? Bir oyuncak değil. Bir uygulama değil. İnsan temasıdır. Anneyle göz teması, Babayla oyun, Arkadaşlarla koşuşturma… Ama biz çocukların önüne ekran koyduk ve sonra gelişimlerinden şikâyet etmeye başladık. Uzmanlar özellikle ilk üç yılın kritik olduğunu söylüyor. Bu dönemde çocukların dünyayı dokunarak, konuşarak ve oyunla öğrenmesi gerekir. Fakat bugün birçok çocuk daha yürümeyi öğrenmeden ekran kaydırmayı öğreniyor. Burada çok önemli bir başka hata daha yapılıyor. Çocuk geç konuştuğunda aileler çoğu zaman şöyle diyor: “Amcası da geç konuşmuştu.” “Dayısı da üç yaşında konuşmuş.” Ve mesele kapatılıyor. Oysa bazı durumlarda erken fark edilmesi gereken gelişimsel belirtiler gözden kaçıyor. Bir çocuk ismine tepki vermiyorsa, Göz teması kurmuyorsa, Konuşma gelişimi belirgin şekilde gecikiyorsa, Uzman desteği almak geciktirilmemelidir. Bir başka önemli konu da çocuklarda görülebilen dil altı veya damak bağı gibi fiziksel durumlardır. Bu tür sorunlar konuşmayı ve beslenmeyi zorlaştırabilir ve erken müdahale gerektirir. Ama bütün bunların yanında asıl soruyu sormamız gerekiyor: Biz çocuklara zaman mı veriyoruz, yoksa sadece ekran mı? Çünkü teknoloji bir araçtır. Ama çocuk yetiştirmek emek ister. Çocuğu büyüten şey telefon değil, ilgidir. Geliştiren şey tablet değil, iletişimdir. Bugün belki çocuk sustu diye seviniyoruz. Ama yarın konuşmadığında şaşırmamamız gerekir. Çünkü çocukların dünyası küçülmedi. Biz onların dünyasını ekrana sığdırdık. Mahmut ÇİÇEKDAĞI